“پایگاه سازهخبر” بهعنوان نخستین و پربازدیدترین رسانه تخصصی حوزه شهری، راه و ساختمان در شمالغرب کشور، در ادامه سلسلهگفتمانهای تخصصی خود، اینبار میزبان دکتر کریم باقری، از شهرسازان برجسته کشور بود و با وی در خصوص «الزامات احداث شهرهای جدید با مروری بر تجربه سهند و آیندهی شهریار» به گفتگو پرداخت.
به گزارش سازهخبر، در دهههای اخیر، افزایش بیرویه جمعیت، نابرابری در توزیع خدمات شهری و بحران زیرساختها، بسیاری از کشورها را به فکر احداث شهرهای جدید انداخته است؛ شهرهایی که با هدف کاهش فشار بر کلانشهرها، ایجاد توازن منطقهای، تأمین مسکن و ارتقای کیفیت زندگی طراحی میشوند.
در کشورهای توسعهیافته، این شهرها بر پایه اصولی همچون توسعه پایدار، حملونقل هوشمند، تنوع کاربری، بهرهگیری از انرژیهای پاک و مشارکتپذیری اجتماعی شکل میگیرند. اما در ایران، شهرهای جدید اغلب صرفاً با هدف تأمین مسکن ارزانقیمت برای اقشار کمدرآمد احداث شدهاند؛ بدون توجه به این واقعیت که صرف داشتن سرپناه، بهمعنای تحقق مفهوم «شهر» نیست.
در «گفتمان تخصصی سازهخبر»، دکتر کریم باقری، از متخصصین حوزه شهرسازی، به تشریح تجربه شهر جدید سهند، الزامات و چالشهای آن پرداخت و توصیههایی برای جلوگیری از تکرار اشتباهات مشابه در روند احداث شهر جدید شهریار ارائه داد.
وی در ابتدای این گفتمان اظهار داشت: “در اوایل دهه ۷۰، مطالعات عمیق و دقیقی بر پایه معیارهای علمی توسط مهندسین مشاور اورارتو در خصوص شهر جدید سهند انجام و طراحی نهایی نیز با توجه به پتانسیل منطقه، فاصله از مادر شهر تبریز، ملاحظات اقلیمی، دسترسی به منابع آب و امکان تملک اراضی موجود توسط شرکت عمران شهر جدید سهند صورت گرفت. در مرحله اجرای فازهای اولیه، که ایدههای شهرسازی بهخوبی در طراحی شهر جدید در نظر گرفته شده بود لحاظ و اما در مرحله اجرای فازهای بعدی بهویژه در بخش خدمات عمومی و زیرساخت های شهری، ضعفهای جدی آن نمایان گردید.
وی در خصوص مهمترین چالشها و کمبودهای شهر جدید سهند اظهار داشت: “نبود ارتباط مؤثر میان مادر شهر تبریز و شهر جدید سهند، وجود رقابت بهجای تعامل در برخی از عرصه های مدیریت شهری، عدم تحقق کامل فضاهای سبز پیش بینی شده، از جمله پارکهای محلی و محل بازی کودکان، وجود مشکل در تأمین آب فضاهای سبز، وجود ضعف در احداث کامل زیرساختهای شهری، بیتوجهی به مقولاتی همچون ایجاد زمینه اشتغال شهروندان در خود سهند، آموزش و درمان و … از مهمترین چالشهایی است که شهر جدید سهند با آن دستوپنجه نرم میکند.”
به باور دکتر باقری، فازهای ۱ و ۲ شهر جدید سهند توانستند تا حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از اهداف اولیه طرح ارایه شده را محقق کنند، اما در فازهای جدید، به دلیل اجرای شتابزده طرحهای «مسکن مهر» و «نهضت ملی مسکن»، کیفیت شهری به شدت کاهش یافته است؛ بهگونهای که برخی از فازهای اجرایی حتی بدون پیش بینی شبکه فاضلاب احداث و در مرحله بهره برداری دچار مشکلات اساسی شدند که رفع مشکلات بوجود آمده با هزینه زیاد مسیر گردید.
وی در ادامه، با اشاره به نکتهای کلیدی افزود: “وقتی در شهرهای موجود و شکل گرفته مداخله میکنیم، با محدودیتهای زیادی مواجه هستیم؛ اما در شهرهای جدید، با زمین خالی و بدون ساخت و ساز مواجه هستیم که امکان تحقق ایدههای نوین شهرسازی را فراهم میسازد. بنابراین، نباید نگاهمان به شهر جدید صرفاً تأمین مسکن ارزانقیمت باشد. یک شهر جدید با استفاده از فن آوری های جدید و ایده های نو باید بتواند بحرانهایی چون کمبود آب، انرژی، دفع مناسب پسماند شهری و چالشهای حملونقل را بدرستی پاسخ دهد. نقش شهرساز فراتر از ساختن خانه است؛ یک شهرساز باید بتواند شهری پایدار، متعادل و زیستپذیر خلق و به ساکنین عرضه کند.”
دکتر باقری در ادامه گفت: “شهر جدید شهریار، در مرحله آمادهسازی، عملکرد بهتری نسبت به سهند در بازه زمانی مشابه دارد. زیرساخت شبکه معابر اصلی شهر بهدرستی اجرا شده، فضای سبز بهصورت اصولی در طرحها پیشبینی شده و به مرحله اجرا در آمده، دفع نزولات جوی بهصورت زیرسطحی برنامهریزی شده، خیابانهای اصلی به قدر کافی عریض و مدیریت پروژه نیز بهصورت غیردولتی و متمرکز در حال اجراست. از نکات امیدبخش دیگر، توجه به بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر است. پیش بینی نصب پنلهای خورشیدی در ساختمانهای بلندمرتبه، استفاده از انرژی بادی در مناطق مرتفع، و برنامهریزی برای خودکفایی در تأمین آب آشامیدنی، از محورهای اصلی توسعه شهریار بهشمار میرود.”
وی در پاسخ به این پرسش که “چه باید کرد تا اشتباهات صورتگرفته در شهر جدید سهند، در شهر جدید شهریار تکرار نشود؟» گفت: «نخست آنکه، طرح جامع و تفصیلی باید بهدقت و بدون تغییرات اساسی اجرا شود. همچنین باید نظارت کامل بر عملکرد تعاونیها در فرآیند واگذاری قطعات و اجرای عملیات ساختمانی اعمال گردد. جلوگیری از تغییر کاربری اراضی به کاربری های انتفاعی، افزایش تراکم ساختمانی، حفظ هویت محله، مقابله با سوداگری و ایجاد ارزشافزودههای ساختگی و نیز فرهنگسازی برای زندگی در شهر جدید باید از همان مراحل ابتدایی آغاز شود. در واقع، اگر فرهنگ شهر جدید از ابتدا در میان مردم نهادینه نشود، حتی بهترین طراحیها نیز محکوم به شکست خواهند بود.”
این شهرساز تأکید کرد: “ضروری است متولیان احداث شهر جدید شهریار با دستگاه های نظارتی از جمله استانداری و اداره کل راه و شهرسازی، هماهنگی و همکاری کامل را در راستای نظارت و کنترل دقیق پروژه داشته باشند. همچنین سازمان نظام مهندسی ساختمان باید مشارکتی فعال و مسئولانه در نظارتهای فنی ایفا نماید. در هر صورت نباید در برابر تخلفات ساختمانی احتمالی، تغییر کاربریهای سودجویانه و جهتگیریهای غیرقانونی چشمپوشی کرد.”
در پایان، دکتر باقری خاطرنشان کرد: “شهر جدید شهریار، فرصتی طلایی برای درس گرفتن و جبران اشتباهات صورت پذیرفته در شهر جدید سهند بوده و الگویی نوین برای شکل گیری شهرهای جدید آینده است. اگر طرحها بهدرستی اجرا شوند، نه آنکه بهطور مکرر مورد تفسیر و بازنگری قرار گیرند و اگر مدیریتی یکپارچه، شفاف و متخصصمحور بر روند توسعه حاکم شود، شهر جدید شهریار میتواند به نمونهای موفق از توسعه پایدار شهری تبدیل گردد.”
گفتگو توسط: روفیا اقدم
معمار و پژوهشگر
عکس از:اسرا مرادی
دیدگاهتان را بنویسید