«پایگاه سازهخبر» بهعنوان نخستین و پربازدیدترین رسانه تخصصی حوزه شهری، راه و ساختمان در شمالغرب کشور، در ادامه سلسلهگفتمانهای تخصصی خود، اینبار میزبان مهندس علیرضا نامور ، معاون ایمنی و پیشگیری سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز بود و با وی در خصوص“ ایمنی ساختمانها؛ الزامات و چالشها” » گفتوگو کرد.
به گزارش سازه خبر،ایمنی ساختمان نهتنها یک ضرورت اجرایی در فرآیند ساختوساز شهری است، بلکه بخشی جداییناپذیر از چرخه مدیریت ریسک در حوزه مهندسی عمران و شهرسازی محسوب میشود. هرگونه سهلانگاری در رعایت ضوابط ایمنی میتواند زنجیرهای از پیامدهای فنی، اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند؛ از فروپاشی زیرساختهای حیاتی گرفته تا بحرانهای انسانی ناشی از آتشسوزی یا عدم امکان تخلیه به موقع. در چنین بستری، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی نقش یک نهاد تخصصی ناظر را ایفا میکند که باید از مرحله طراحی و صدور پروانه تا بهرهبرداری و نگهداری ساختمانها حضور مؤثر داشته باشد. آنچه در ادامه میآید، حاصل گفتمان تخصصی سازهخبر با مهندس علیرضا نامور، معاون ایمنی و پیشگیری سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز ، درباره الزامات و چالشهای ایمنی در این کلانشهر است.
مهندس علیرضا نامور در ابتدای این گفتمان تخصصی بر این نکته تأکید میکند که داشتن پایانکار بهمعنای ایمن بودن ساختمان نیست. به گفته او، بسیاری از ساختمانهایی که پایانکار دریافت کردهاند، به دلیل فقدان نظام نگهداری و پایش دورهای، فاقد کارایی واقعی در حوزه ایمنیاند. تجهیزات اعلام و اطفای حریق اگرچه نصب شده، اما به دلیل غیرفعال بودن یا عدم سرویس دورهای، در زمان بحران عملاً بیاثر خواهند بود.
او در ادامه به وضعیت بحرانی ساختمانهایی اشاره میکند که اساساً بدون پروانه یا پایانکار ساخته شدهاند. چرخه قدیمی صدور پروانه الزام استعلام ایمنی از آتشنشانی را دربر نداشت، بنابراین امروز با بناهایی مواجهیم که بهرهبرداری از آنها سالهاست آغاز شده ولی کوچکترین تجهیز ایمنی در آنها پیشبینی نشده است. نامور با بیان اینکه «اصلاح این نوع ساختمانها در بسیاری موارد از نظر فنی غیرممکن است» توضیح میدهد: «وقتی مقررات ملی ساختمان افزایش تعداد راهپله را الزامی میداند، اما فضای موجود چنین امکانی ندارد، ما عملاً با یک چالش حلنشدنی مواجه هستیم ».
یکی از مصادیق جدی این چالش، بناهای تجاری و پاساژهاست.مهندس نامور آنها را از بحرانیترین نقاط شهری میداند، زیرا علاوه بر ضعف سیستمهای اعلام و اطفا، نقایص ساختاری در مسیرهای خروج اضطراری نیز وجود دارد. در شرایط آتشسوزی، زمان تخلیه بحرانیترین متغیر است و انسداد یا ناکافی بودن مسیرهای خروج، بهویژه با توجه به مرگبار بودن دود، میتواند تلفات انسانی را بهشدت افزایش دهد.
در همین راستا و به استناد دستورالعمل وزارت کشور، کارگروهی فرابخشی شکل گرفته است که در آن سازمان آتشنشانی، نظام مهندسی ساختمان، ستاد بحران استان، اداره کل کار، اداره کل راه و شهرسازی حضور دارند. این کارگروه با بهرهگیری از دو چکلیست، بناها را از منظر ایمنی بررسی میکند: یکی با تمرکز بر مسائل سازهای و دیگری مختص الزامات آتشنشانی. چنانچه خروجی این ارزیابیها نشان دهد دستورالعمل ایمنی اجرا نشده است، بنا در طبقهبندی «ساختمان ناایمن» قرار میگیرد.
به گفته معاون ایمنی آتشنشانی تبریز، مدارس غیرانتفاعی که در ساختمانهای مسکونی تأسیس شدهاند، یکی از مهمترین کانونهای ریسک هستند. این ساختمانها فاقد طراحی بار مناسب و مسیر خروج استانداردند. در حالیکه بر اساس اصول طراحی ایمنی، وجود حداقل دو راه خروج در مراکز آموزشی الزامی است، بسیاری از این مدارس تنها یک مسیر دارند. نامور هشدار میدهد: «در صورت بروز حادثه، زمان لازم برای تخلیه ایمن وجود نخواهد داشت و این یک معضل جدی برای تبریز است».
او سپس به رایجترین نواقص ایمنی اشاره کرده و می گوید: راههای خروج ناکافی، نقص در سیستم اعلام و اطفا و انباشت کالا در مسیرهای تخلیه. چنین کاستیهایی در پاساژها و مجتمعهای تجاری بهویژه خطرساز است، زیرا مانع عملکرد صحیح نیروهای امدادی و کنترل حریق میشود. در مقابل، در ساختمانهای مسکونی روندی مثبت دیده میشود؛ فرهنگسازی و همکاری مالکان باعث شده اجرای موارد ایمنی افزایش یابد. هرچند مشکل اصلی همچنان در سطح بهرهبرداری باقی است؛ جایی که کاربران ساختمان آشنایی کافی با نحوه استفاده از تجهیزات ندارند.
نامور در بخش دیگری از گفتمان تخصصی، بر اهمیت طراحی ایمنی از همان مرحله آغازین پروژه تأکید میکند. او یادآور میشود که مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، چارچوب الزامآوری برای تعیین تعداد راههای خروج، راهپلهها، درهای دودبند و ارتفاع جانپناه است. نقشهها پس از تأیید اولیه، به نظام مهندسی بازمیگردند و در نهایت مجدداً توسط آتشنشانی ارزیابی میشوند تا دستورالعملهای ایمنی استخراج در طول فرآیند ساخت پیادهسازی شود. در ساختمانهای بلندمرتبه، مواردی نظیر آسانسور ویژه آتشنشان، سیستم اسپرینکلر، لوله خشک و برق اضطراری جزو الزامات غیرقابلاغماض است.
با این حال، چالش دیگری همچنان پابرجاست: سهلانگاری برخی پیمانکاران و تمایل آنها به استفاده از تجهیزات غیراستاندارد برای کاهش هزینهها. نامور تأکید میکند: «هیچ تجهیزی بدون تأییدیه مرکز تحقیقات ساختمان و کد اصالت پذیرفته نمیشود. دربهای ضدحریق، دیوارهای دودبند و حتی مصالح نما باید استاندارد باشند. استفاده از مواد آتشزا در نمای ساختمان، خطر انتشار سریع حریق را چند برابر میکند.» او در این میان معتقد است نظارت فنی دقیقتر میتواند جلوی بسیاری از تخلفات را بگیرد.
مسئله آموزش و ارتقای فرهنگ ایمنی نیز بخش مهمی از این گفتمان تخصصی بود. نامور توضیح میدهد که شهروندان و مالکان میتوانند از واحدهای آموزشی آتشنشانی درخواست آموزش کنند. این آموزشها بهویژه در بازار تبریز به صورت چهرهبهچهره اجرا شده و حتی گواهی ایمنی برای واحدهای تجاری صادر شده است. خوشبختانه آمارها نشان میدهد که در پنج سال اخیر، میزان آتشسوزی در تبریز روند کاهشی داشته که نتیجه مستقیم همین فرهنگسازی است.
در جمعبندی، معاون ایمنی و پیشگیری سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز، آینده ایمنی ساختمانهای شهر را امیدوارکننده ارزیابی میکند: «اگر مقررات ملی ساختمان و الزامات ایمنی بهطور کامل و مستمر اجرا شود و سطح نظارت فنی ارتقا یابد، روند کنونی میتواند به بهبود پایدار ایمنی منجر شود. خوشبختانه امروز نیروهای آتشنشانی بهواسطه آموزشهای تخصصی و افزایش سطح علمی، با استانداردهای ملی و بینالمللی آشنا هستند و کل کشور از یک دستورالعمل واحد تبعیت میکند».
گفتگو و تنظیم: روفیا اقدم
آرمیندخت نوتاش
عکس از:اسرا مرادی
دیدگاهتان را بنویسید