عمارت تاریخی شهرداری تبریز یا همان برج ساعت که معروف به «ساعات قاباغی» است، از شاخصترین بناهای دوران پهلوی در قلب شهر تبریز است که بین سالهای ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ خورشیدی، در محل گورستان متروک کوی نوبر، با نظارت مهندسان آلمانی و در زمان ریاست شهرداری ارفعالملک جلیلی در زمینی به مساحت ۹۶۰۰ متر مربع و زیربنای ۶۵۰۰ متر مربع ساخته شد. این اثر فاخر که با شماره ۲۰۵۵ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده، امروز نماد تاریخ، مدیریت شهری و اصالت تبریز بهشمار میرود.
به گزارش سازه خبر،معماری منحصربهفرد این عمارت، با نقشهای هوایی شبیه عقاب در حال پرواز و طراحی به شکل حرف «U»، جلوهای باشکوه از هنر و مهندسی آلمانی پیش از جنگ جهانی دوم است. برج ساعت چهاروجهی بنا که بیش از نیمقرن طنین زنگ آن در مرکز شهر شنیده میشود، از نمادهای ماندگار تبریز و یادآور گذر زمان برای شهروندان است.
از این بنا سالها به عنوان تالار شهر و دفتر اصلی شهردار تبریز بهرهبرداری شده و در سال ۱۳۸۶ خورشیدی، همزمان با یکصدمین سال تأسیس نخستین انجمن بلدیه ایران، به اولین موزه شهر و شهرداریهای ایران تبدیل شد. عمارت شهرداری تبریز پس از کشور چین، دومین موزه شهرداریهای جهان محسوب میشود.
بخش مرکزی شهرداری تبریز تا سال ۱۳۹۲ در عمارت ساعت مستقر بود و با افتتاح ساختمان جدید، شهرداری تبریز از این عمارت تاریخی نقل مکان کرد، اما شورای شهر تبریز همچنان در این عمارت تاریخی باقی ماند و دفاتر اعضای شورا همه روز پذیرای مراجعهکنندگان بود و هفتهای یک بار نیز جلسات شورای اسلامی شهر تبریز در عمارت ساعت برگزار میشد تا اینکه در اسفند ماه ۱۳۹۶ تصمیم گرفته شد شورای شهر نیز به طور کامل این عمارت را تخلیه کند، اما سوال اساسی این بود که شورای شهر به کجا منتقل شود؟
شهرداری تبریز برای این سوال پاسخی نداشت و ساختمانهای پیشنهاد شده برای استقرار شورای اسلامی شهر تبریز مناسب به نظر نمیآمد، اما نهایتاً در سال ۱۴۰۲ ساختمانی شش طبقه در بزرگراه دوکمال که گفته میشد شهرداری تبریز آن را برای شهرداری منطقه ۵ این شهر احداث کرده، برای شورای شهر تبریز اختصاص یافت و در نیمه دوم سال ۱۴۰۲ دفاتر اعضای شورای اسلامی شهر تبریز به این ساختمان جدیدالاحداث منتقل شد، اما همچنان جلسات شورای اسلامی شهر تبریز در عمارت ساعت برگزار میشد و در نهایت در بهمن 1404 بود که اعضای شورای اسلامی شهر تبریز پس از سالها برگزاری جلسات در عمارت تاریخی ساعت تبریز، از این بنای تاریخی برای همیشه خداحافظی کرده و جلسات رسمی خود را در ساختمان جدید شورا آغاز کردند.
انتقال این دفاتر از سال 1402 باعث شد تا شهرداری منطقه ۸ تبریز که متولی بافت مرکزی و تاریخی تبریز است، فرصت را غنیمت شمرده و عملیات مرمت این عمارت تاریخی و نوستالژیک برای مردم را آغاز نماید. در این راستا، با توجه به استهلاک و تخریب بخشی از قسمتهای عمارت تاریخی ساعت، مرمت این عمارت در ۳ فاز آغاز شد و در فاز یک و دو، اقدامات متعدد مرمتی همچون استحکامبخشی با تزریق بتن، احیا و مرمت پایههای محوطه عمارت ساعت، مرمت زیرزمین عمارت تاریخی ساعت، مرمت و نوسازی پنجرهها، تعمیر ساعت عمارت، مرمت و ساماندهی ناودانها، گچکاری ایوانهای عمارت و ترمیم سنگفرشهای محوطه صورت گرفت. در فاز ۳ مرمت عمارت تاریخی ساعت، عملیات احیاء، مرمت و بازطراحی اندرونی و تالار تشریفات عمارت ساعت آغاز شد و در این راستا عملیات مرمت سقف، دیوارهها و حذف پایههای قبلی فرشها انجام شد. در قالب پروژههای مرمتی عمارت ساعت تبریز، کلیه آسیبهای وارده طی سالهای اخیر بر دیوارها، پنجرهها، سقف و کف عمارت مورد مرمت قرار گرفته است و شهرداری تبریز اعلام کرده است که احیای فضای داخلی و تالار تشریفات شهرداری تبریز تا پایان سال ۱۴۰۴ به اتمام خواهد رسید و عمارت تاریخی ساعت تبریز به طور کامل به موزه شهر تبدیل خواهد شد که پذیرای مردم تبریز و گردشگران خواهد بود و دیگر هیچ ارگان، اداره و سازمان دیگری در این عمارت تاریخی باشکوه و زیبا فعالیت نخواهد کرد.
عمارت ساعت تبریز، تنها سنگی بر سیمای شهر نیست؛ بلکه تندیسی از تاریخ معاصر تبریز است که با استخوانبندی مهندسان آلمانی و نبض مدیریت شهری زمان خویش، برآمده از دل گورستانهای خاموش تا بر گذرگاههای پرشتاب شهر نظاره کند. برج ساعت، آن قلب مکانیکی است که قرنهاست نبض زمان را برای شهری کهن میزند؛ شهری که خاستگاه فرهنگ، صنعت و جنبش است.
این بنای باشکوه، شاهد بر تمام فراز و نشیبهای مدیریت شهری از بلدیههای اولیه تا امروز بوده است. انتقال نهادهای اجرایی، نشان از زنده بودن یک شهر دارد؛ شهری که میراث خود را گرامی میدارد اما در عین حال، برای شکوفایی نیاز به فضاهای نوین دارد. مرمتهای چندفازی که در سالهای اخیر آغاز شده، نه فقط ترمیم سیمان و آجر، بلکه تجدید میثاق با هویت شهر است. بازگرداندن این کاخ به جایگاه اصیل خود، یعنی موزه شهر، یعنی حفظ خاطرات جمعی در قالبی هنری و ماندگار.
تبریز، شهر اولینها و پایتخت فرهنگی آذربایجان، با این عمارت به جهان میگوید: ما هرگز گذشته خود را رها نمیکنیم، چرا که میراث، چراغ راه آینده ماست. پایان کار این عمارت با تبدیل شدن به موزهای تمامعیار، نه یک اتمام، بلکه آغازی نو در روایتگری تاریخ پرافتخار تبریز برای نسلهای فردا خواهد بود. اینگونه است که معماری، مدیریت و تاریخ در تالار ساعت تبریز در هم میتنند تا شکوهی جاودانه را ترسیم کنند.
دیدگاهتان را بنویسید