در دنیای پرشتاب امروز، تغییرات فناورانه با چنان سرعتی رخ می‌دهند که حتی صنایع سنتی نیز ناگزیر از تحول شده‌اند. صنعت ساخت‌وساز، که زمانی نماد سختی، وزن و مصرف انرژی بود، امروز در میانه‌ میدان نوآوری‌های سبز و هوشمند قرار گرفته است.

«سازه‌خبر» در راستای رسالت خود برای رصد آخرین تحولات جهانی در حوزه عمران، معماری و فناوری‌های ساخت، این بار به بررسی روندی می‌پردازد که آینده زیست‌پذیر زمین و دوام صنعت ساختمان را به هم پیوند می‌دهد؛ ظهور سازه‌های سبز و مصالح کربن‌منفی.

بحران کربن در صنعت ساخت

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، صنعت ساختمان مسئول بیش از ۳۸ درصد از انتشار کل دی‌اکسیدکربن جهان است؛ سهمی بزرگ‌تر از هر بخش دیگر صنعتی. بخش عمده این آلودگی به تولید مصالحی مانند سیمان و فولاد بازمی‌گردد که فرآیند تولیدشان با سوخت‌های فسیلی و واکنش‌های شیمیایی پرکربن همراه است.

در چنین شرایطی، مسیر پایداری دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای ادامه حیات زمین و اقتصاد ساخت‌وساز است.

فناوری‌هایی که سیمان را سبز می‌کنند

جهان در چند سال اخیر شاهد ظهور نسل جدیدی از فناوری‌های ساخت بوده است:

بتن جذب‌کننده کربن (Carbon-Curing Concrete) که در کارخانه‌های کانادایی و اسکاندیناوی مورد استفاده قرار گرفته و می‌تواند بخشی از CO₂ آزادشده را در خود قفل کند.

سیمان ژئوپلیمری که از ضایعات صنعتی مانند خاکستر بادی ساخته می‌شود و تا ۸۰٪ انتشار کربن کمتری دارد.

فولاد بازیافتی با انرژی سبز که با استفاده از کوره‌های الکتریکی تغذیه‌شده از انرژی بادی تولید می‌شود.

و حتی فناوری‌های چاپ سه‌بعدی سازه‌ها که مصرف مصالح را به حداقل رسانده و پسماند ساخت را به‌طور چشمگیری کاهش داده‌اند.

این نوآوری‌ها از مرحله ازمایش خارج شده اند و قدم به دنیای واقعی ساختمان نهاده اند ؛ پروژه‌هایی در نروژ، ژاپن و امارات با این مصالح در حال اجرا هستند و نتایج اولیه نشان می‌دهد که می‌توان سازه‌هایی با ردپای کربن منفی واقعی ساخت.

نمونه‌هایی از جهان سبز

در شهر اوسلو، برج اداری «Powerhouse Brattrkaia» به‌عنوان اولین ساختمان انرژی مثبت شمال اروپا شناخته می‌شود؛ سازه‌ای که در طول عمر خود بیش از مصرفش انرژی تولید می‌کند.

در سنگاپور، پروژه «Punggol Digital District» با مصالح بازیافتی و سامانه مدیریت هوشمند انرژی در حال ساخت است.

و در عربستان، بخش‌هایی از پروژه نئوم (NEOM) با هدف ساخت شهری بدون کربن و بدون ترافیک طراحی شده‌اند.

این نمونه‌ها، از نروژ تا خاورمیانه، نشان می‌دهند که فناوری سبز دیگر شعار نیست؛ بلکه واقعیتی در مسیر توسعه پایدار است.

تصویری از نمای بیرونی ساختمان با پنل‌های خورشیدی گسترده و طراحی مدرن؛ این پروژه یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های ساختمان انرژی‌مثبت است

مسیر پیش‌رو برای ایران و منطقه

ایران به‌عنوان کشوری با ظرفیت بالای معدنی و صنعتی، می‌تواند در این مسیر نقش فعالی ایفا کند.

توسعه سیمان‌های ژئوپلیمری از پسماندهای صنعتی، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید فولاد و حرکت به‌سوی طراحی‌های کم‌مصرف در ساختمان‌های شهری، می‌تواند آغازگر فصلی تازه در صنعت ساخت کشور باشد.

تحول سبز در ساخت‌وساز نه‌تنها به حفظ محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه به معنای صرفه اقتصادی، افزایش عمر مفید سازه‌ها و ارتقای جایگاه فنی کشور در بازارهای جهانی نیز هست.

جهان در مسیر تازه‌ای گام برداشته است؛ مسیری که در آن «وزن» سازه‌ها دیگر با بتن و فولاد سنجیده نمی‌شود، بلکه با میزان کربنی که ذخیره یا حذف می‌کنند ،مقایسه میشوند.

در این مسیر، هر پروژه‌ای که با نگاه سبز آغاز شود، بخشی از آینده‌ای پایدارتر برای صنعت ساختمان خواهد بود — آینده‌ای که سازه‌خبر، گام‌به‌گام، همراه با مهندسان و طراحان ایرانی آن را دنبال می‌کند.

آرمیندخت نوتاش سنگتراش

معمار و پژوهشگر