صنعت ساختمان دیگر نمیتواند با همان منطق، ابزارها و فرآیندهای چند دهه گذشته ادامه مسیر دهد. افزایش هزینههای ساخت، طولانیشدن زمان اجرای پروژهها، هدررفت مصالح، کاهش بهرهوری، مشکلات ایمنی، مصرف بالای انرژی و ضرورت ساخت مسکن باکیفیتتر، همگی نشان میدهند که ورود فناوری به صنعت ساختمان دیگر یک انتخاب لوکس یا موضوعی تجملاتی نیست؛ بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر برای آینده این صنعت است.
به گزارش سازه خبر، امروز در بسیاری از کشورهای جهان، ساختمانسازی در حال فاصله گرفتن از کارگاه سنتی و حرکت به سمت یک صنعت فناورانه است؛ صنعتی که در آن داده، هوش مصنوعی، رباتیک، مدلسازی اطلاعات ساختمان، چاپ سهبعدی، ساختوساز مدولار و پیشساخته، اینترنت اشیا و اتوماسیون، بخشی از فرآیند طراحی تا اجرا را بر عهده گرفتهاند.
وقتی ساختمان هم «دادهمحور» میشود
یکی از مهمترین مصادیق ورود فناوری به صنعت ساختمان، BIM یا مدلسازی اطلاعات ساختمان است. در این روش، ساختمان پیش از آنکه در زمین ساخته شود، در یک محیط دیجیتال مدلسازی و بسیاری از جزئیات آن بررسی میشود. تداخل تأسیسات، مسائل اجرایی، برآورد مصالح، زمانبندی و حتی برخی هزینهها را میتوان پیش از ورود به مرحله اجرا مورد بررسی قرار داد.
مطالعات انجامشده نیز نشان میدهد ترکیب BIM با پیشساختگی میتواند به کاهش زمان پروژه، افزایش کیفیت و کاهش برخی دوبارهکاریها و اتلافها کمک کند. در یک مطالعه موردی درباره پیشساختگی چندرشتهای مبتنی بر BIM، مجموع نیروی کار موردنیاز پس از اثر یادگیری حدود ۴۰ درصد کاهش یافت. (ScienceDirect)
این یعنی فناوری صرفاً یک نرمافزار جدید نیست؛ بلکه میتواند مدل اقتصادی و مدیریتی پروژه ساختمان را تغییر دهد.
از ربات و چاپگر سهبعدی تا کارخانههای ساخت ساختمان
مصادیق فناوری در صنعت ساختمان به BIM محدود نمیشود. امروزه رباتها در بخشهایی از فرآیند ساخت و جابهجایی مصالح به کار گرفته میشوند، کارخانههای تولید قطعات پیشساخته توسعه یافتهاند و چاپ سهبعدی بتن از مرحله آزمایشگاهی عبور کرده و به پروژههای واقعی در کشورهای مختلف رسیده است.
یک بررسی جهانی، ۱۵۴ پروژه شامل ۲۰۴ ساختمان مرتبط با چاپ سهبعدی را در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳ شناسایی کرده است. ایالات متحده، چین، هند، امارات متحده عربی و برخی کشورهای اروپایی از جمله مناطقی هستند که پروژههای چاپ سهبعدی ساختمان در آنها اجرا شده است. (MDPI)
در اروپا نیز نمونههایی از خانههای چاپ سهبعدی، ساخت مدولار، رباتهای مورد استفاده در ساخت و طراحیهای مبتنی بر هوش مصنوعی در حال توسعه است. برای نمونه، در ایتالیا پروژه TECLA یک خانه چاپ سهبعدیشده با استفاده از خاک محلی و با رویکرد کاهش ضایعات اجرا شده است. (BUILD UP)
در منطقه خلیج فارس نیز موضوع صرفاً در حد نمایش فناوری باقی نمانده است. پروژههای چاپ سهبعدی ساختمان در قطر، کویت، عمان و عربستان سعودی در حال توسعهاند و برخی پروژهها به مقیاسهای بزرگ مانند مدرسه و ساختمانهای چندطبقه رسیدهاند. (Gulf Construction Online)
فناوری چه چیزی به صنعت ساختمان اضافه میکند؟
ورود فناوری به ساختمان را نباید صرفاً به معنای استفاده از چند دستگاه و نرمافزار جدید تلقی کرد. فناوری میتواند مزایای گستردهای برای این صنعت ایجاد کند؛ از جمله:
- کاهش زمان ساخت از طریق پیشساختگی، ساخت مدولار و اتوماسیون؛
- کاهش خطا و دوبارهکاری با استفاده از مدلسازی دیجیتال و کنترل هوشمند پروژه؛
- کاهش مصرف مصالح و تولید ضایعات؛
- افزایش ایمنی کارگاهها و کاهش وابستگی به فعالیتهای پرخطر؛
- افزایش دقت و کیفیت اجرا؛
- امکان کنترل بهتر هزینه و زمان پروژه؛
- افزایش بهرهوری نیروی انسانی؛
- امکان طراحیهای پیچیده و شخصیسازیشده؛
- و در نهایت، حرکت ساختمان به سمت ساخت صنعتی و هوشمند.
حتی ترکیب BIM، اینترنت اشیا و پیشساختگی این امکان را فراهم کرده که اطلاعات تولید، حمل، نصب و پیشرفت پروژه به شکل یکپارچه و نزدیک به زمان واقعی مدیریت شود. (ScienceDirect)
سؤال مهم: سهم ما از این تحول چیست؟
در ایران نیز ظرفیت علمی، دانشگاهی و فناورانه قابل توجهی برای ورود فناوری به صنایع مختلف وجود دارد و پارکهای علم و فناوری اصولاً یکی از مهمترین نهادهای واسط برای حمایت از ایدههای فناورانه، شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و تبدیل ایده به محصول و بازار هستند.
اما در این میان، یک پرسش جدی درباره صنعت ساختمان در آذربایجان شرقی مطرح است:
سهم صنعت ساختمان استان از ظرفیت پارک علم و فناوری و زیستبوم نوآوری استان کجاست؟
صنعت ساختمان یکی از بزرگترین بخشهای اقتصادی و اشتغالزای استان است؛ صنعتی که با صدها پیمانکار، مهندس، معمار، تولیدکننده مصالح، انبوهساز، شرکت خدمات فنی و مجموعههای اجرایی در ارتباط است. با این حال، به نظر میرسد این بخش در حوزه ایجاد یک زیستبوم تخصصی نوآوری ساختمان هنوز با فاصله قابل توجهی از ظرفیت واقعی خود مواجه است.
در آذربایجان شرقی، طی سالهای گذشته انتظار میرفت پارک علم و فناوری استان به یکی از کانونهای جدی پیوند میان فناوری و صنعت ساختمان تبدیل شود؛ مرکزی که بتواند ایدههای فناورانه حوزههایی مانند BIM، هوش مصنوعی در طراحی و مدیریت پروژه، مصالح نوین، ساختمان سبز، انرژی، چاپ سهبعدی، ساخت مدولار، رباتیک ساختمانی، سنسورها و اینترنت اشیا را جذب، حمایت و به مرحله نمونه اولیه و اجرای واقعی برساند.
اما آنچه محل پرسش و نقد است، نبود یک مرکز نوآوری یا مرکز رشد تخصصی و قدرتمند در حوزه ساختمان و نبود خروجیهای ملموس و قابل مشاهده در مقیاسی متناسب با اهمیت این صنعت است.
وقتی مدیریت فناوری با دانش معماری پیوند دارد، انتظارها بیشتر میشود
موضوع زمانی قابل تأملتر میشود که بدانیم ریاست پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی دارای سابقه و تحصیلات دانشگاهی در حوزه معماری است.
طبیعی است که چنین پیشینهای میتوانست یک مزیت برای شناخت ظرفیتها، مسائل و نیازهای صنعت ساختمان و ایجاد پیوند میان دانشگاه، فناوری و صنعت باشد. انتظار جامعه حرفهای نیز الزاماً ایجاد یک ساختمان یا عنوان اداری جدید نیست؛ انتظار اصلی این است که یک جریان واقعی نوآوری در صنعت ساختمان شکل بگیرد که تاکنون شکل نگرفته است.
جریان نوآوری یعنی ایدهای که از دانشگاه یا میان فعالان حرفهای متولد میشود، توسط یک مرکز تخصصی شناسایی و حمایت شود، تیم تشکیل دهد، نمونه اولیه بسازد، وارد مرحله آزمایش شود، با یک پروژه واقعی درگیر شود و در نهایت به محصول یا خدمت قابل عرضه به بازار برسد.
اگر این زنجیره شکل نگیرد، برگزاری رویدادها، نشستها و برنامههای عمومی نوآوری بهتنهایی نمیتواند فاصله میان فناوری و صنعت ساختمان را پر کند. اینها مواردی هستند که باستی ریاست پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی در خصوص آنها پاسخگو باشد و صرفا به اقدامات ویترینی اکتفا نکند.
جای خالی یک «هاب فناوری ساختمان» در تبریز
تبریز بهعنوان یکی از قطبهای مهم صنعتی و دانشگاهی کشور، ظرفیت آن را دارد که به یکی از مراکز نوآوری صنعت ساختمان در شمالغرب ایران تبدیل شود.
میتوان یک مرکز نوآوری و رشد تخصصی ساختمان و شهر ایجاد کرد؛ مرکزی که نهتنها معماران و مهندسان، بلکه شرکتهای ساختمانی، تولیدکنندگان مصالح، دانشگاهها، استارتاپهای فناوری، سرمایهگذاران و مدیریت شهری را در کنار یکدیگر قرار دهد.
صنعت ساختمان نباید فقط مصرفکننده فناوری باشد
یکی از خطاهای راهبردی این است که تصور کنیم فناوری ساختمان یعنی خرید نرمافزار یا تجهیزات خارجی.
اتفاقاً بخش مهمی از آینده این صنعت میتواند توسط شرکتها و جوانان فناور ایرانی ساخته شود. تولید نرمافزارهای تخصصی، توسعه سامانههای هوشمند مدیریت ساختمان، طراحی سنسورها، مصالح نوین، فناوریهای کاهش مصرف انرژی، سیستمهای ساخت مدولار و راهکارهای هوش مصنوعی، همگی میتوانند به کسبوکارهای دانشبنیان تبدیل شوند.
پارک علم و فناوری باید واسطه میان ایده و بازار باشد؛ نه صرفاً محل استقرار شرکتها
اگر یک تیم جوان در تبریز ایدهای برای کاهش ۲۰ درصدی مصرف انرژی ساختمان دارد، باید بتواند جایی برای آزمایش، مشاوره، سرمایه اولیه و دسترسی به پروژه واقعی پیدا کند. اگر یک گروه دانشگاهی فناوری جدیدی برای تولید مصالح کمکربن ارائه کرده، باید امکان آزمایش صنعتی و ورود به بازار برای آن فراهم شود.
نقد امروز، مطالبه فرداست
این یادداشت را نباید صرفاً نقد یک مجموعه یا یک مدیر تلقی کرد. مسئله فراتر از یک فرد است؛ مسئله، آینده صنعت ساختمان استان است.
با توجه به سرعت تحولات جهانی، ادامه فاصله میان صنعت ساختمان و فناوری میتواند در آینده هزینه بیشتری به استان تحمیل کند. در شرایطی که کشورهای مختلف از BIM، هوش مصنوعی، رباتیک، ساخت مدولار و چاپ سهبعدی برای افزایش بهرهوری ساختمان استفاده میکنند، طبیعی است که از نهادهای متولی فناوری در استان انتظار داشته باشیم سهم مشخصی برای این صنعت تعریف کنند.
اتفاقاً اگر رئیس یک پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی از حوزه معماری و دانشگاه آمده باشد، انتظار برای توجه جدیتر به فناوریهای مرتبط با ساختمان، معماری و شهر کاملاً منطقی است و باید پاسخ داده شود که چرا تاکنون در این حوزه غفلت صورت گرفته است.
آذربایجان شرقی به یک مرکز نوآوری ساختمان نیاز دارد؛ مرکزی که خروجی آن را نه در تعداد نشستها، بلکه در تعداد ایدههای تبدیلشده به محصول، شرکتهای فناور شکلگرفته و پروژههای واقعی اجراشده بتوان سنجید.
اکنون زمان آن رسیده است که پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی، صنعت ساختمان را بهعنوان یکی از اولویتهای جدی زیستبوم نوآوری استان تعریف کند و برای آن برنامهای روشن، قابل سنجش و زمانبندیشده ارائه دهد.
ساختمان، بزرگترین آزمایشگاه شهری ماست؛ اگر فناوری قرار است زندگی آینده را بهتر کند، یکی از نخستین جاهایی که باید خود را نشان دهد، همین صنعت ساختمان است.
و اگر این تحول در تبریز آغاز شود، آذربایجان شرقی میتواند به جای دنبالکردن فناوریهای ساختمانی، بخشی از فناوریهای آینده ساختمان کشور را خود تولید و صادر کند.
دیدگاهتان را بنویسید