دکتر مهدی زارع مدیر منطقه۸ عملیات انتقال گاز ايران میزبان سردبیر و اعضای تحریریه «سازه خبر» نخستین و پربازدیدترین رسانه حوزه شهر، راه و ساختمان شمالغرب کشور بود و در خصوص عملکرد این منطقه در حوزه انتقال گاز در شمالغرب کشور با خبرنگاران این رسانه دیجیتال به گفتگو پرداخت.

به گزارش سازه خبر، مدیرمنطقه۸ عملیات انتقال گاز ايران در ابتدای گفتگوی اختصاصی خود با سازه خبر در خصوص شرکت انتقال گاز ايران اظهار داشت: شرکت انتقال گاز ايران، بزرگترین شرکت فرعی زیر نظر شرکت ملی گاز ایران است كه حدود ۷۰ درصد دارایی فیزیکی شرکت ملی گاز ايران، در شرکت انتقال گاز قرار دارد. وظیفه شرکت انتفال گاز ايران دریافت گاز از مبادی تولید که پالایشگاه­ها هستند و انتقال به مبادی مصرف می­باشد که مقصد می­تواند صنایع عمده، مصارف استانی و يا صادرات به کشورهای همجوار باشد. ماموریتی که برای ما تعریف شده، عبارتست از انتقال پاک، ایمن، پایدار و بهره ­ور گاز طبیعی از مبادی تولید تا مبادی مصرف.پاک بودن انتقال گاز به معنی اهمیت به حفظ محیط زیست، ایمنی یعنی تلاش براي انتقال بدون خطر گاز،پایداری یعنی عدم قطعی جریان گاز و بهره وری یعنی انتقال گاز با کمترین هزینه.

وی افزود: در سطح ایران بالغ بر۴۱هزار کیلومتر خطوط لوله انتقال گاز وجود دارد، کشور به ۱۰ منطقه عملیات انتقال گاز تقسیم شده ­است، البته منطقه یازدهم هم جهت تاسيس در زاهدان تصویب شده اما فعلا اجرایی نشده ­است. منطقه هشت عملیات انتقال گاز ايران شامل شمالغرب كشور است كه قسمت عمده­ای از استان زنجان، تمام استان­هاي آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و قسمتی از استان­هاي گیلان و کردستان را در شامل مي­شود. مناطق عمليات انتقال گاز، فرا استانی هستند یعنی شامل یک استان نمی­شوند بعضا یک استان در چند منطقه عملیات انتقال گاز قرار می­گیرد مثلا استان زنجان كه هم در منطقه سه و هم در منطقه هشت قرار گرفته ­است این کار باتوجه به اقلیم جغرافیایی کشور انجام شده است. گاز در منطقه هشت عملیات انتقال گاز ايران از مناطق سه، هفت و نه تحویل گرفته شده و از طریق حدود ۴۱۶۰ کیلومتر خط لوله و ۱۰ تاسيسات تقویت فشار گاز، چهار ایستگاه اندازه‌گیری گاز و شش مرکز بهره‌برداری خطوط انتقال گاز در سطح این منطقه به شش استان و مبادی مصرف و مرزهاي صادراتي رسانده می­شود.

زارع با تاکید بر اینکه شرکت انتقال گاز ابران خدمات مستقیم به مصرف کننده ارائه نمی­كند و گاز را به شرکت­هاي گاز استاني تحویل می­دهد، افزود: بیشتر مصرف کنندگان آشنایی چنداني با شرکت­ انتقال گاز ابران و مناطق عملياتي ندارند، لذا می­توان پرسنل شركت انتقال گاز را سربازان گمنام ولي خوشنام نامید.

مدیر منطقه۸ عملیات انتقال گاز ايران، با توجه به موقعیت خاص این منطقه در سطح کشور و صادرات گاز از این منطقه نیز اظهار داشت: در سطح منطقه۸ عملیات انتقال گاز چهار ایستگاه اندازه­ گیری وصادرات گاز در مرز بازرگان، نوردوز، جلفا و آستارا  فعالیت می­كنند. ایستگاه اندازه­ گيري گاز آستارا نقش توامان صادراتی و وارداتی دارد كه به فراخور نياز و توافق طرفين، از آنجا گاز مي­تواند صادر شده و يا وارد كشور شود. ایستگاه آستارا اولین ایستگاه صادراتی گاز کشور است كه از این ایستگاه به اتحاد جماهیر شوروی سابق گاز صادر مي­شده است. ایستگاه گاز بازرگان هم یکی از مهم­ترین ایستگاه­های صادرات گاز كشور است كه ظرفیت صادرات گاز روزانه تا ۴۰ میلیون متر مکعب را دارد.

وی اضافه كرد: چهار ایستگاه اندازه گیری و صادرات گاز ذکر شده در منطقه ۸ عملیات انتقال گاز ايران، صادرات گاز به كشورهاي آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و جمهوري نخجوان را امكان پذير مي­سازد كه در صورت صادرات گاز، ارز آوری زیادی برای کشور دارند.

مدیر منطقه۸ عملیات انتقال گاز ايران در ادامه در خصوص جنگ تحمیلی ۱۲ روزه اخیر و تمهیدات اندیشیده شده در این منطقه برای حفاظت از زیرساخت­ها و خطوط انتقال گاز نیز گفت: با توجه به گستردگی اين منطقه عملياتي، همیشه در حال آماده باش هستیم تمامی خطوط انتقال گاز در سراسر کشور توسط اکیپ­هایی که سازماندهي شده ­اند، مورد پایش قرار ­مي­گیرند و مامورین حراست و تیم­های تعمیراتی دائما در مسیر خطوط لوله انتقال گاز گشت زني مي­كنند. درطی این جنگ تحمیلی دوازده روزه اخیر نیز، یکسره در حال پايش خطوط لوله انتقال گاز و تاسيسات تقويت فشار گاز، با كمك گرفتن از نیروهای حراست، بسیج و همچنين نیروهای بهره برداری بوديم كه خوشبختانه عليرغم تهدید دشمن، خللي در پايداري انتقال گاز ايجاد نگرديد.

زارع در بخش دیگری از گفتگوی اختصاصی خود با سازه خبر در خصوص نحوه تحویل گاز به نیروگاه­ها و واحدهای صنعتی و اینکه در زمستان عمدتا گاز مصرفي این واحدها كاهش يافته و سوخت دوم مصرف مي­كنند و نقش شرکت انتقال گاز ايران در این زمینه اظهار داشت: منطقه هشت عملیات انتقال گاز ايران و سایر مناطق عملياتي و حتي شركت­هاي گاز استاني، در اين مورد، تصمیم گیرنده نیستند و در كميته ­اي در مديريت بالادستي در مورد تخصيص گاز به نیروگاه­ها و ساير صنايع، تصمیم مي­گيرند. اصولا نيروگاهاي توليد برق، نباید وابسته به گاز باشند و می­بایست سوخت دومی هم داشته باشند. اگر در فصل زمستان هم از سوخت گاز استفاده كنند، تراز توليد انرژی بهم می­خورد، چون همیشه اولویت اول شركت ملي گاز ايران، تامين گاز مردم بوده است. البته مازوت هم یکی از سوخت­هايي است كه اگر خوب و كامل سوزانده شود نبايد آلودگي چنداني داشته باشد، در برخی کشورها، هنوز هم از سوخت زغال سنگ استفاده می­شود، در برخی موارد نسبت آلودگی هوا از بابت نیروگاه­هاي مازوت سوز، سهم كمتري نسبت به سایر آلاینده­ های شهری دارد، آنچه تاکید بر آن لازم و ضروری مي­باشد، این است که نیروگاه­ها باید سیستمي داشته باشند تا علیرغم سوخت مازوت، آلایندگی را به حداقل برسانند، البته كه گاز طبيعي، سوخت پاکي است.

وی همچنین در خصوص استفاده  از فناوری­های ایرانی و دانش بنیان در شرکت انتقال گاز گفت: خوشبختانه کشور درخودکفایی، صنعت نفت و گاز پیشرفت خوبی داشته است. در حال حاضر توربين­هاي گازي زيادي در كشور توليد مي­شود كه دو نوع از آنها، در ناوگان شركت انتقال گاز ايران، كاربرد زيادي دارد. توربین گازي مدل IGT25 که معادل توربین گازي زیمنس SGT600 و توربین گازي ۲۵ مگاواتي توليد شركت مپنا که همانند توربین گازي مدل DU80 Zorya اوکراینی است. در شرکت انتقال گاز بالغ بر ۳۹۵ دستگاه توربین گازي وجود دارد که اکثریت اینها، ایرانی شده است. در منطقه هشت عمليات انتقال گازايران، ۳۳ دستگاه توربوكمپرسور و سه دستگاه الکتروكمپرسور در تاسيسات تقويت فشار گاز فعال هستند. منطقه هشت، اولین منطقه­ای است که بجای توربین گاز از الکترو موتور در تاسيسات تقويت فشار گاز تبریز استفاده کرده است. اینکار باعث بهره برداری و تعمیرات بهتر و راحتتر شده است. در مورد رده­های پایین توربین­های گازي ۱۶ و۱۰ و ۶ مگاواتی هم شرکت­های دانش بنیان تحقیقاتی انجام می­دهند که تولید آنها نیز در داخل کشور صورت بگیرد. در مورد قطعات و اقلام يدكي توربین­هاي گازي و همچنين کمپرسورها هم شرکت­های دانش بنیان قطعات مورد نیاز را تولید می­کنند و به جرأت می­توان گفت كه در صنعت گاز و شرکت انتقال گاز وابستگی كمتري وجود دارد.

مدیر منطقه۸ عملیات انتقال گاز در بخش دیگری از این گفتگوی اختصاصی در خصوص نحوه نگهداری خطوط انتقال گاز و پایش فرسودگی­های احتمالی این خطوط به مرور زمان گفت: خطوط انتقال گاز عمر تعریف شده ­ای ندارند بعلت آنکه دائما در حال پایش هستند و از فرسودگی آنها جلوگیری می­شود. خطوط لوله­ های درون زمین، علاوه بر عايق كاري، سیستم حفاظت کاتدی دارد که همیشه لوله­ ها را، تحت پايش قرار می­دهد و لوله­ هاي گاز دچار پوسیدگی و کاهش ضخامت نمی­شوند و در هر یک کیلومتر از خطوط انتقال نقاط اندازه­ گیری ولتاژ حفاظت كاتدي، وجو دارد كه زنج ولتاژ اندازه گيري مي­گردد. علاوه بر این از هر پنج الی ده سال پیک هوشمند الکترونیکی به درون لوله­ ها ارسال می­شود كه در حال حرکت در درون لوله، کوچکترین خوردگی را پيدا كرده و سریعا مورد تعمیر قرار می­گیرد. سطح بیرونی لوله ها نیز عایق بندی شده است که مانع از خوردگی لوله می­شود لذا مهمترین وظیفه مناطق عملیاتی انتقال گاز علاوه برانتقال گاز، حفظ ونگهداری خطوط انتقال گاز می­باشد. عمر خطوط بستگی به نگهداری آن دارد و در صورت عدم رسیدگی منظم دچار تخریب می­شوند.

وی در خصوص حریم ايمني خطوط انتقال گاز نیز گفت: علت اینکه در خطوط انتقال گاز حریم ساخت و ساز مطرح است، فشار بالای گاز داخل آن خطوط است كه در صورت انفجار بسته به فشار گاز، محيطي تا شعاع ۲۵۰ متری تحت تاثیر آن قرار می­گيرد. لذا خطوط لوله انتقال گاز در زمان اجرا از مکان­های غیرمسکونی مانند کوه­ها و بیابان­ها عبور داده می­شود اما به مرور زمان و گسترش شهرها و روستاها، ساخت وسازها به سمت لوله ­هاي انتقال گاز پیش می­رود که در آن صورت طبق استعلام از شركت انتقال گاز ايران و مناطق عملياتي، سازمان­های دخیل در شهرسازی از ورود به این حریم منع می­شوند و در صورت عدم توجه به هشدارها طبق قانون “ماده واحد منع احداث بنا در حريم خطوط لوله گاز”، با حکم مقام محترم قضايي بنا احداث شده بدون پرداخت هزينه تخريب مي­شود. هرچند تخریب، پدیده منفوری است اما بخاطر حفظ جان مردم ناگزیر به اجراي آن هستیم. شاید فردی بعلت بی­ اطلاعی در حریم خطوط لوله انتقال گاز، اقدام به ساخت و ساز کند اما ما میدانیم که درصورت انفجار خط لوله گاز، واحد مسکونی تخریب می­شود. ولی با این حال گاها ساخت و سازهای غیر مجاز در حریم خطوط لوله­ هاي انتقال گاز انجام می­شود که از آن جلوگیری می­کنیم.

زارع در پایان در مورد مهمترین چالش­های صنعت گاز و منطقه هشت عملیات انتقال گاز گفت: تنها چالش کشوری در حوزه گاز بحث ناترازی است که ریشه در مصرف بی رویه دارد که باید در این زمینه فرهنگ سازی شود. سال گذشته پویش دو درجه کاهش دما که ابتکار رییس جمهور محترم بود بسیار مفید  واقع شد. هر یک درجه کاهش دما صرفه جویی شش درصدی را در پی دارد. طبق محاسبات، اگر کاهش دو درجه ­ای در محيط كار و زندگي در کل کشور اجرا شود ۵۰ میلیون متر مکعب گاز در روز صرفه جویی خواهد داشت که  این رقم یعنی معادل توليد دو فاز پالایشگاه عسلویه ! حال اگر با  صرفه جویی بیشتر مردم مواجه شویم علاوه بر كمك به تراز انرژی، گاز مازاد يا به نيروگاهها اختصاص مي­يابد و يا صادر مي­شود در نتیجه ارز آوری بیشتری خواهیم داشت و این کمک بزرگی به درآمد کشور می­کند.

گفتگو از:

سید حسین هاشمی

حمیدپورعبداله اسعد

روفیا اقدم

عکس از: سولماز نوری