از بازنمایی فضای ساخته‌شده تا بحران‌های محیط‌زیستی و اجتماعی؛ جشنواره فیلم‌های معماری و شهری استانبول بستری برای گفت‌وگو درباره آینده شهرها فراهم می‌کند.

به گزارش سازه خبر،بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های معماری و شهری استانبول، از ۱۲ تا ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، با محوریت ارتباط میان سینما، معماری و شهر برگزار می‌شود.

این رویداد با گردآوردن آثار سینمایی مرتبط با محیط ساخته‌شده و مسائل شهری، فرصتی برای بررسی ابعاد گوناگون زندگی در شهرها و بازاندیشی در نقش معماری در شکل‌دهی به محیط زندگی انسان فراهم می‌کند.

معماری در معنای معاصر خود، فراتر از طراحی ساختمان و سازمان‌دهی فضاهای کالبدی است. کیفیت زندگی شهری، نحوه استفاده از منابع طبیعی، الگوهای سکونت، عدالت فضایی، حق برخورداری از مسکن مناسب و تأثیر تحولات شهری بر جوامع انسانی، از جمله موضوعاتی هستند که در مباحث حرفه‌ای معماری و شهرسازی جایگاهی اساسی دارند. جشنواره فیلم‌های معماری و شهری استانبول نیز با پرداختن به موضوعاتی همچون محیط زیست قابل‌زیست، مسکن، حقوق شهروندی، عدالت اجتماعی و دگرگونی‌های شهری، دامنه این گفت‌وگو را به حوزه‌های اجتماعی و محیط‌زیستی گسترش می‌دهد.

سینما؛ ابزاری برای فهم معماری و شهر
سینما از ظرفیت ویژه‌ای برای ثبت و تحلیل رابطه انسان با محیط پیرامون برخوردار است. در حالی که نقشه‌ها، طرح‌ها و اسناد فنی عمدتاً به جنبه‌های کالبدی و عملکردی فضا می‌پردازند، فیلم می‌تواند تجربه زیسته شهروندان، خاطره‌های جمعی، تغییرات تدریجی محله‌ها و پیامدهای اجتماعی تصمیم‌های شهری را به تصویر بکشد. از این منظر، فیلم‌های معماری و شهری صرفاً آثاری درباره ساختمان‌ها نیستند، بلکه می‌توانند به ابزارهایی برای شناخت عمیق‌تر شهر و طرح پرسش‌های انتقادی درباره نحوه توسعه آن تبدیل شوند.
مستندهای معماری، برای مثال، امکان ثبت میراث در معرض فراموشی، بررسی شیوه‌های ساخت‌وساز و مستندسازی تحولات بافت‌های تاریخی را فراهم می‌کنند. در سوی دیگر، آثاری که به مسکن، نابرابری فضایی یا بحران‌های محیط‌زیستی می‌پردازند، توجه مخاطب را به پیامدهای انسانی و اجتماعی تصمیم‌هایی جلب می‌کنند که در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری اتخاذ می‌شوند.

معماری پایدار؛ فراتر از ساختمان
یکی از زمینه‌های مهم پیوند میان معماری، شهرسازی و سینما، موضوع پایداری محیطی است. تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع آب، کاهش فضاهای طبیعی و افزایش چالش‌های زیست‌محیطی در مناطق شهری، ضرورت بازنگری در شیوه طراحی و مدیریت سکونتگاه‌ها را بیش از گذشته مطرح کرده‌اند. در چنین شرایطی، پایداری را نمی‌توان صرفاً به کاهش مصرف انرژی در ساختمان یا استفاده از فناوری‌های نو محدود کرد؛ این مفهوم به رابطه میان ساختمان، شهر، منابع طبیعی و جامعه نیز وابسته است.
پرداختن سینمایی به این موضوعات، امکان می‌دهد پیامدهای مسائل محیط‌زیستی در بستر زندگی واقعی انسان‌ها دیده شود. تصویر می‌تواند آنچه را در گزارش‌های فنی و داده‌های آماری کمتر قابل لمس است، به تجربه‌ای انسانی تبدیل کند و زمینه گفت‌وگو میان متخصصان، مدیران شهری و افکار عمومی را گسترش دهد.

ضرورت گسترش روایت‌های معماری در ایران
برای جامعه معماری ایران نیز پیوند میان سینما و مطالعات شهری ظرفیت قابل‌توجهی دارد. شهرهای تاریخی کشور، از جمله تبریز، با مسائلی همچون حفاظت از میراث معماری، نوسازی بافت‌های شهری، کیفیت فضاهای عمومی و ضرورت سازگاری توسعه با شرایط محیطی روبه‌رو هستند. مستندسازی این تحولات و تولید آثار تصویری با رویکردی تحلیلی می‌تواند به ثبت تجربه‌های شهری و افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش‌های معماری و ضرورت حفاظت از محیط زندگی کمک کند.

«گولون اوشاق‌لاری» از تبریز در استانبول
در همین دوره از جشنواره، فیلم «گولون اوشاق‌لاری» به کارگردانی محمد علیمرادی، از تبریز نیز حضور دارد. این فیلم با موضوع بحران زیست‌محیطی دریاچه ارومیه و پیامدهای آن برای جوامع پیرامونی، نمونه‌ای از پرداخت سینمایی به مسئله محیط‌زیست در منطقه آذربایجان است.

جشنواره فیلم‌های معماری و شهری استانبول، با قرار دادن معماری در کنار مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی، بر ضرورت نگاهی چندبعدی به شهر تأکید می‌کند؛ نگاهی که در آن، ساختمان‌ها و فضاهای شهری نه عناصر منفرد، بلکه بخشی از شبکه‌ای پیچیده از روابط انسانی، فرهنگی و طبیعی‌اند. گسترش چنین رویکردی می‌تواند به تقویت گفت‌وگوی میان معماری، هنر و جامعه و به درک جامع‌تری از چالش‌های پیش روی شهرهای امروز کمک کند.

گزارش از:آرمیندخت نوتاش